پرونده‌ی «درباره‌ی دال»

الف مثل دال

دال در کجای مطبوعات تخصصی معماری ایستاده است؟

وقتی ترانه‌های آغازین انتشار روزنامه «عصرمردم» در سال 1374، هوش جمعی را به سمت خود خواند، هنوز محصل بودم در مدرسه‌ای که تمامی هم‌قطارانم رویای طبابت و مهندسی در سر داشتند و دیری نمی‌پایید تا کنکور. در آن میان، مانده بودم بین حکمی که در سرم بود و کششی که قلبم داشت، …
امین عسلی
مدیرمسئول و سردبیر

وقتی ترانه‌های آغازین انتشار روزنامه «عصرمردم» در سال 1374، هوش جمعی را به سمت خود خواند، هنوز محصل بودم در مدرسه‌ای که تمامی هم‌قطارانم رویای طبابت و مهندسی در سر داشتند و دیری نمی‌پایید تا کنکور. در آن میان، مانده بودم بین حکمی که در سرم بود و کششی که قلبم داشت، اولی محکومم می‌کرد به تحصیل مهندسی و دومی ادامه راه هنری که از طفولیت آغاز نموده بودم در ادبیات و شعر و نقاشی و موسیقی و تئاتر و مجسمه‌سازی و ای بسا که مشتت بودم در آن میان. لیکن بارقه‌هایی از نور می‌دیدم در بینابین هنر و مهندسی که بازتعریف آن دیگر کلیشه شده و همان معماری است. اما، از عصر مردم اسم بردم. پدرم. پس از سی سال معلمی و فرهنگ‌وری و سرپرستی هم‌زمان روزنامه‌های بزرگ در فارس، توانسته بود مجوز انتشار روزنامه بگیرد و با بضاعت مزجات کار را شروع کرده بود و عجب کاری بود. برای من که میان کتاب و مجله دست و پا زده بودم تا آن زمان و اهل نوشتن هم بودم، عجیب اغوا کننده بود. اما دست تقدیر مرا کشاند به دانشکده معماری و در آن زمان صفحه‌ای داشتم هفتگی در روزنامه عصرمردم به نام «عصر کاریکاتور» و داستان هم می‌نوشتم که چاپ می‌شد. تولد «عصرپنج‌شنبه» اما، تولد دوباره‌ی من بود. در ابتدا ویژه‌نامه‌ای بود چهار صفحه‌ای که به 16 صفحه هفتگی رسید و مجوز نشر گرفت و از بهترین‌های عرصه مطبوعات شد. از همان آغاز، مدیریت هنری و تصویرگری آن با بنده بود و شهریار مندنی‌پور که سردبیر شده بود، از خوبان ادبیات معاصر است و مجله بال‌وپر گرفت و بزرگ شد. من که به کار گِل مشغول‌تر شده بودم، دست از مجله شستم برای مدتی. اشتیاق کار مطبوعاتی اما از دلم نرفت هرگز.

گدازه‌های لطیف «کلام» از ذهنم می‌جوشید و می‌نوشتم و در خانه انبار می‌کردم و تا سالیانی عزلت و انزوا اختیار کرده بودم. در این سال‌ها مشغول شدم به ادامه تحصیل در وین که هنوز ادامه دارد و شعرهایی هم گفته‌ام از جنس آهن و بتن و شیشه که جای نقد و بحث فراوان دارد. از آن سو مجموعه عصرمردم که امروز یک بنگاه مطبوعاتی مطرح در کشور شده هر روز بهتر شده و به خود بالیده، قدمت گرفته و 21 سال از عمرش می‌گذرد. فرزندی دارد به نام «هنگام» که اختصاصا در حوزه فرهنگ و ادب و اندیشه منتشر می‌شود و بسیار خوب است. این دو قطبیت، بالاخره هم‌آیین شد و باری به دل گرفتم و شد «دال»، که فصل‌نامه‌ای است اختصاصی در راستای ارتقای کیفیت معماری و شهرسازی و فی‌الحال تمرکز کرده به فضای داخلی ایران. این شاید بار اول است که در این مقیاس با چنین تشکیلاتی یک نشریه تخصصی معماری و شهرسازی در جنوب کشور نضج می‌گیرد و منتشر می‌شود در پهنه ملی، آن هم با حفظ التزام به روزنامه‌نگاری تخصصی! پشتوانه حرفه‌ای مجموعه عصرمردم و همت دوستان همراه شد تا بالاخره این مهم اتفاق بیفتد.

سیاست دال رعایت دو اصل اساسی «نوشته خوب، تحلیل خوب» و «تحلیل چندجانبه» است. محتوا، همواره مهم‌ترین اولویت و سیاست اصلی دال است. هدف دال آن است که تولیدکننده‌ی محتوای خلاق و مورداطمینان باشد. تولیدکننده خوب محتوا برای آنچه که مخاطبان می‌دانند و می‌خواهند.

تحریریه دال

حرفه و رشته معماری و شهرسازی، گستره تحليل و نقد موضوعات را در اختيار دال قرار مي‌دهد. دال، فصل‌نامه‌ای خبري و تحليلي است كه معيار آن براي پرداختن به موضوعات، عيني بودن آنها است. به نظر دال، رسالت مطبوعات پرداختن به موضوعات بی‌زمان و بی‌مکان نیست. به همین دلیل، تحریریه دال ضمن توجه به مباحث بنیادین، بر اساس رویدادهای روز سوژه‌هاي خود را انتخاب مي‌كند. التزام به زمان حال و تاریخ‌نگاری رویدادهای روز جامعه تخصصی، مرزبندی دال با مجله‌‌ی آكادميك را مشخص مي‌‌كند. دال، مجله علمی- پژوهشی صرف نیست؛ بلكه مي‌كوشد روش تحليل عقلي، تاريخي و تجربي را براي پرداختن به موضوعات روز به كار برد. دال تحلیل و نقد مباحث حوزه معماری و شهرسازی را به عرصه عمومی جامعه تخصصی مي‌آورد.

حرفه و رشته معماری و شهرسازی، گستره تحليل و نقد موضوعات را در اختيار دال قرار مي‌دهد. دال، فصل‌نامه‌ای خبري و تحليلي است كه معيار آن براي پرداختن به موضوعات، عيني بودن آنها است. به نظر دال، رسالت مطبوعات پرداختن به موضوعات بی‌زمان و بی‌مکان نیست.

دال از هیچ گفتمان چیره‌ای در نظریه‌های معماری و شهرسازی دفاع نمی‌کند و به همان نسبت که بر شناخت سنت معماری و شهرسازی ایرانی تاکید دارد، درک معماری و شهرسازی امروز جهان را نیز مهم می‌داند. اما، این نه به منزله سنت‌گرایی است و نه به مثابه غربی شدن. دال خواهد کوشید با نگاهی انتقادی، تاریخ ایران را بازخوانی کند و هم‌زمان ترجمه‌های ناب در تاریخ و نیز پژوهش‌های دست اول غرب را منتشر کند. معتقدیم، مسائل اندیشه را به‌طور دقیق می‌توان طرح و بحث کرد. تا زمانی که به این جنبه زیربنایی تفکر در اندیشه جدید پی نبرده‌ایم، این خطر وجود دارد که همچنان مقلد باشیم و تفکر و اندیشه در نزد ما فقط تقلید از دیگران و وارداتی باقی بماند. شناخت جنبه‌های مثبت تفکر امروز جامعه، تفکر در ارزش‌ها و امکانات درونی سنت معماری و شهرسازی گذشته ایران و احیای علم تاریخ جدید، می‌توان علم و تفکر معماری و شهرسازی ایرانی را تولید کرد. اما به این معنا نیست که آنچه در معماری و شهرسازی غرب گفته می‌شود، نادیده گرفته شود. باید بدون ترس غرب را خواند و شنید، اما با حفظ اصالت‌های ایرانی. برای دفاع از فکر سنتی به تخریب آیزنمن و حدید و دیگر معماران غربی نیاز نیست. دال، نه می‌خواهد هویت معماری ایران را در تقابل با غرب تعریف کند و متوسل به تعریف چارچوبی برای معماری ایرانی شود؛ و نه می‌خواهد به مانند برخی معماران مدرن ایرانی، هویت خود را با ادغام در هویت غربی به‌دست آورد و غربی شدن و مدرن شدن معماری و شهرسازی ایران را آرمان خود بداند؛ و نه می‌کوشد با دریافتی فرمال از معماری سنتی و با قیاس و تشبیه به مدرنیته، بین سنت و مدرنیته تطابق ایجاد کند. در عوض دال می‌کوشد بستر مناسبی برای شناخت سنت‌های معماری ایرانی و سنت‌های معماری شرقی و غربی فراهم کند. بستر مناسبی که شناخت مبانی و اهداف آثار نظری و طراحی را مدنظر قرار می‌دهد. آنچه برای دال اهمیت دارد، به وجود آمدن بستر صحیحی برای رشد و پیشرفت معماری ایرانی است تا جامعه تخصصی بتواند در این بستر، اندیشه و اصالت‌های امروز خود را احیا کند. اما نکته مهم اینجا است که بسترسازی مجموعه‌ای از دستورالعمل‌ها نیست. گام مهم در بسترسازی برای تولید اندیشه ایرانی، بدل شدن آگاهی بسیط به یک خودآگاهی و شعور و وقوف در کل جامعه تخصصی است که این امر می‌تواند گامی بلند و قدمی مثبت در جهت تولید اندیشه و تفکر ایرانی به شمار رود.

سیاست دال

سیاست دال رعایت دو اصل اساسی «نوشته خوب، تحلیل خوب» و «تحلیل چندجانبه» است. محتوا، همواره مهم‌ترین اولویت و سیاست اصلی دال است. هدف دال آن است که تولیدکننده‌ی محتوای خلاق و مورداطمینان باشد. تولیدکننده خوب محتوا برای آنچه که مخاطبان می‌دانند و می‌خواهند. دال طالب اغنای مخاطبان جامعه تخصصی معماری و شهرسازی با تحلیل و نقد آثار و افکار است. تحریریه دال به کار و هنر تولید محتوای خوب تعهد عمیق دارد. از نظر دال نوشته خوب نوشته‌ای است معتبر و مستند که به روشنی جهت‌گیری خود را مشخص می‌سازد. هرچند بی‌طرفی از اصول بنیادین مطبوعات است، ولیکن بسیاری از فعالیت‌های مطبوعاتی توسط نویسندگانی با دیدگاه‌ها و مواضع مشخص و جانب‌دارانه، تولید می‌شود. به ویژه در مطبوعات تخصصی همچون معماری، دیدگاه‌ها و مواضع صاحبین آثار، گویای جهت‌گیری آنان است. در پاسخ به این سوالات که، آیا می‌توان به شکل منطقی و قابل قبول، جهت‌گیری را معنی کرد؟ و اینکه جهت‌گیری در تحریریه دال چگونه کنترل می‌شود؟ باید گفت جهت‌گیری در روزنامه‌نگاری تحلیلی، امری صحیح و اصولی است که باید به صورت منطقی طرح شود. دال می‌کوشد با معیارهایی عاری از هرگونه طرفداری در مورد تعادل و چندجانبه بودن نوشته‌ها، قضاوت کند. هرچند که ممکن است این معیارها نتواند تمامی جوانب را پوشش دهد، اما دال می‌کوشد از دیدگاه‌های مختلف به عنوان عیار سنجش استفاده کند. یعنی با استفاده از دیدگاه‌های گوناگون، نظرهای جهت‌دار یکدیگر را نقد کرده و این روش می‌تواند معیاری برای سنجش پرونده‌های تحریریه باشد.

برای فصل‌نامه دال، تحلیل چندجانبه، به معنی تلاش در پرهیز از جهت‌گیری و تعصب در برابر هرگونه بحث و جدل و در نتیجه، ایجاد تعادل و توازن در میان مطالب پرونده‌ها تعریف می‌شود. دبیران تحریریه در بررسی، تحلیل و نقد آثار و افکار، حقایق را جستجو و استنادپذیری و اعتبار علمی آنها را تایید می‌کنند و در مورد هر پرونده، جوانب مختلفی از موضوع را ارائه می‌دهند. چنین مکانیزمی در مطبوعات معمول و مقبول است و تحریریه را قادر می‌سازد که ادعا کنند، کلیت پرونده‌هایشان متعادل و عاری از هرگونه جهت‌گیری است. دال نه برآن است که آگاهانه یا ناآگاهانه جهت‌گیری خاصی را در تحلیل و نقد موضوعات دنبال کند، و نه برآن است که پرونده‌ها را تنها از یک جنبه و دیدگاه بررسی کند. بلکه می‌کوشد با فراهم آوردن بستر مناسبی برای حضور دیدگاه‌های مختلف، این فرصت را برای مخاطبان فراهم آورد که آنها بتوانند خودشان تصمیم بگیرند که کدام دیدگاه را انتخاب کنند. برای دال، تحلیل چندجانبه به معنی برخورد یکسان با دیدگاه‌های مختلف نیست بلکه، مقصود حفظ تعادل پرونده‌ها است به میزان مقبولیت آن دیدگاه در میان متخصصان و اهالی‌فن. هرچند ممکن است در فهم مفاهیمی چون رعایت تعادل و انصاف و یا بی‌نظری و جهت‌گیری نکردن به معنای بی‌طرفی، خلط معنی ایجاد شود. اما باید دانست این مفاهیم با یکدیگر یکسان نیستند. رعایت بی‌نظری یعنی آنکه افکار و عقاید بدون آنکه برای واقعیات و عرف جامعه پیش فرضی درنظر گرفته شود، تکرار شوند. فصل‌نامه دال در مورد انتخاب موضوع و دیدگاه، نحوه بررسی، تحلیل و اولویت پرونده‌ها، بر اساس ارزش‌ها و اصول تحریریه دال تصمیم می‌گیرد. سنت دال، انتشار محتوای تحلیلی و انتقادی خواهد بود. بررسی تحلیلی و انتقادی متون و اندیشه‌ها بدون ملاحظه‌کاری و محافظه‌کاری در دستورکار دبیران تحریریه خواهد بود. دال خواهد کوشید با ادب علمی و انصاف اخلاقی به اندازه توان خود، دایره تحلیل و نقد را بگشاید و توسعه دهد. دبیران تحریریه وظیفه اخلاقی دارند که در تولید محتوا اصول تحریریه شامل «صحت، دقت و اعتبار علمی»، «تحلیل چندجانبه»، «استقلال» و «پاسخگویی» را رعایت کنند. صحت، دقت و اعتبار علمی یعنی، واقعیاتی که قابل ارزیابی و تدقیق هستند، مستند و بر طبق اصول و قواعد علمی نوشته شوند. آنچه برای دال در جلب و حفظ مخاطب مهم است، رعایت استقلال نظری و عملی در تهیه و تولید محتوا است. دال، مستقل بودن و مستقل ماندن را مرام خود می‌داند و بروز و اثبات استقلال را به اندازه خود اصل مستقل بودن، دارای اهمیت می‌داند و سعی می‌کند به طرق مختلف استقلال عمل خود در تصمیم‌گیری را به مخاطبان نشان دهد. دال، هزینه‌های خود را از محل حق‌اشتراک و تبلیغات تامین می‌کند. این شیوه تامین بودجه به این معنا است که دال، یک مجله مستقل و متعلق به بخش خصوصی است که خود را تنها در قبال مخاطبان مجله مسئول و پاسخگو می‌داند. دال، اصل پاسخگویی به مخاطبان را از طریق گزارش‌دهی صریح و دقیق کلیه سرویس‌های تحریریه نسبت به معیارهای انتخاب موضوعات، نشان می‌دهد. تلاش دال برای توضیح آنچه که اتفاق می‌افتد، دلایل اهمیت آن رویداد و تشریح جزییات آن، به شیوه‌ای است که همه جنبه‌های آن برای مخاطبان روشن شده و نظر آن‌ها را نسبت به معتبر بودن و تعادل مطالب، جلب کند.

جهت‌گیری در روزنامه‌نگاری تحلیلی، امری صحیح و اصولی است که باید به صورت منطقی طرح شود. دال می‌کوشد با معیارهایی عاری از هرگونه طرفداری در مورد تعادل و چندجانبه بودن نوشته‌ها، قضاوت کند.

این مطلب را می‌توانید در شماره اول مجله دال بخوانید. 

1395/9/24 18:34:35